خاكسترين از پيرامون مواد فشرده گازهاى داغ آسمانى ، خورشيد و . . . بوده و سپس از آن جدا گشته است ) گفت : آرى . فرمود : « از اين پندار استغفار كن ، زيرا معناى رتق و فتق چنانستكه : دربهاى آسمان در آغاز از فرو ريختن باران بسته بود ، و سپس خدا آن را بريزش باران گشود ، و زمين نيز از شكافتن نباتات و پديد كردن درختان بسته بود ، و پروردگار پس از چندى آن را نيز باز كرد » . از اين فرمايش نبايد پنداشت كه رتق و فتق زمين و آسمان در انحصار همان معنى است كه بيان شده ، زيرا اين اثبات در مقابل نفى پندار واهى شخص شامى است ، و اين معنى كه امام بدان اشاره فرموده قدر مسلم از مراحل رتق و فتق در آيه است ، بگواهى آخر آيه كه : وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ . پس از رتق و فتق زمين و آسمانها هر موجود زنده‌اى را از آب بوجود آورديم . و روشن است كه اين سخن در صورتى بموضوع فتق بعد از رتق بستگى دارد كه فتق آسمان بمعنى فرو ريختن باران و فتق زمين بمعنى رويانيدن نباتات و درختان در كلمهء رتق و فتق گنجيده باشد . و از جملهء شواهد اينكه رتق و فتق ويژهء معنى فوق نيست ، فرمايش امير المؤمنين على عليه السّلام است كه : « و كان من اقتدار جبروته و بديع لطائف صنعته أن جعل من ماء البحر الزاخر المتراكم المتقاصف يبسا جامدا ، ثم فطر منه أطباقا ففتقها سبع سماوات بعد ارتتاقها » . . . از كفى جامد كه از اقيانوس مواج نخستين جهان برخاسته بود ، پروردگار طبقات آسمانى را بيافريد ، و آنها را بهفت بخش جدا كرد ، پس از آنكه بهم پيوسته بودند .